کندو زنبور عسل و پیشرفت آن

اﻧﺴﺎن ﺑﺮای ﺑﻬﺮه ﮔﻴﺮی از زﻧﺒﻮر ﻋﺴﻞ در اﺑﺘﺪا از ﮐﻨﺪوﻫﺎی ﺑﻮﻣﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺑﺮ ﺗﮑﻨﻴﮏ آن اﻓﺰوده ﺷﺪ و اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﺳﺎﺧﺘﻦ ﮐﻨﺪوﻫﺎ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ.

الف – کندو زنبور بومی :

کندوهای بومی عموما دارای قاب های ثابت هستند. کندوهای بومی در ایران شامل انواع تنه درختی ،سبدی ، کوزه ای ، کدویی و گِلی هستند. کندوهای بومی در تمام دنیا به علت عیوبی که نسبت به کندوهای جعبه ای دارند ، به تدریج جای خود را به کندوهای جدید یا جعبه ای داده و زنبوردارانی که هنوز از کندوهای بومی استفاده می کنند ، به محض امکان یافتن ، ترجیح خواهند داد که از کندوهای جعبه ای و روش های مدیریتی خاص آن برای تولید عسل استفاده کنند.

 

کندو زنبور

 

ﻣﻌﺎﻳﺐ کندو زنبور ﺑﻮﻣﯽ:
١- آﺳﻴﺐ ﮐﻠﻨﯽ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺑﺮداﺷﺖ ﻋﺴﻞ
٢- ﺗﻠﻔﺎت زﻳﺎد ﮐﻠﻨﯽ ﻫﺎ در زﻣﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮐﻤﺒﻮد ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﯽ
٣- ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺗﻌﻮﻳﺾ ﻣﻠﮑﻪ
۴- ﻋﺪم ﮐﻨﺘﺮل ﺑﭽﻪ ﮐﻨﺪو
۵- ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺗﻌﻮﻳﺾ ﺷﺎن ﻫﺎی ﻗﺪﻳﻤﯽ و سیاه
۶- از ﺻﻔﺤﺎت ﻣﻮم آﺟﺪار ﻧﻤﯽ ﺗﻮان اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد.
٧- ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻮدن ﻣﺤﺼﻮل ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ زﻳﺎد ﺑﻮدن زﻧﺒﻮران ﻧﺮ در ﮐﻨﺪو و ﻣﺼﺮف زﻧﺒﻮران ﻧﺮ از ﻋﺴﻞ ، به طوری که از ۴ تا ۸ ﮐﻴﻠﻮﮔﺮم ﺗﺠﺎوز ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ
٨- ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﺗﻘﻮﻳﺖ ﮐﻠﻨﯽ ﻫﺎی ﺿﻌﻴﻒ
٩- ﺗﮑﺜﻴﺮ ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ.
١٠- ﮐﻨﺘﺮل ﺑﻴﻤﺎری و آﻓﺎت ﻣﻘﺪور ﻧﻴﺴﺖ.

پراکندگی انواع کندو های بومی در مناطق مختلف کشور :
١- ﮐﻨﺪوی ﺳﺒﺪی اﺳﺘﻮاﻧﻪ ای ﺑﺎ ﺳﻮراخ ﭘﺮواز در ﺳﻄﺢ ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ در ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺧﺮاﺳﺎن
٢- ﮐﻨﺪوی ﺳﺒﺪی اﺳﺘﻮاﻧﻪ ای ﺑﺎ ﺳﻮراخ ﭘﺮواز در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻧﺒﯽ در آذرﺑﺎﻳﺠﺎن، اﺳﺘﺎن ﻣﺮﮐﺰی و ﻫﻤﺪان
٣- ﮐﻨﺪوی ﺳﺒﺪی ﻟﻮﻟﻪ ای در اﺳﺘﺎن ﮐﺮدﺳﺘﺎن
۴- ﮐﻨﺪوی ﮐﺪوﻳﯽ در ﺧﺮاﺳﺎن
۵- ﮐﻨﺪوی ﺳﺒﺪی ﻣﺨﺮوﻃﯽ در ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎه و ﻟﺮﺳﺘﺎن
۶- ﮐﻨﺪوی ﮐﻮزه ای ﺑﺎ دﻫﺎﻧﻪ ﺑﺰرگ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن
٧- ﮐﻨﺪوی ﺳﻔﺎﻟﯽ ﻣﺨﺮوﻃﯽ در ﮐﺮدﺳﺘﺎن
۸- ﮐﻨﺪوی ﺳﻔﺎﻟﯽ اﺳﺘﻮاﻧﻪ ای در ﻓﺎرس
٩- ﮐﻨﺪوی ﺗﻨﻪ درﺧﺘﯽ در ﮐﺮﻣﺎن، ﮔﻴﻼن و ﻣﺎزﻧﺪران
١٠- ﮐﻨﺪوی ﺳﺒﺪی ﺧﻤﺮه ای در اﺻﻔﻬﺎن و اﺳﺘﺎن ﻣﺮﮐﺰی

ب – کندو زنبور جعبه ای (مدرن) :

کندوهای جعبه ای را از بدو اختراع تا چند سال پیش فقط با چوب می ساختند، امّا در سال های اخیر ، کندوهای پلاستیکی نیز وارد بازارهای جهانی شده است . یک کندوی چوبی سه طبقه خالی ۱۸ کیلوگرم وزن دارد ، در حال که یک کندوی سه طبقه ی پلاستیکی خالی فقط ۲/۵ کیلوگرم وزن دارد . البته سبکی وزن ، یکی از مزایای کندوهای پلاستیکی محسوب می شود .

مزایای کندو جعبه ای:
۱- ﺑﺎزدﻳﺪ داﺧﻞ کندو زنبور اﻣﮑﺎن ﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ
۲- ﺑﺮداﺷﺖ ﻋﺴﻞ آﺳﺎن اﺳﺖ
۳- ﺑﺎ ﺑﺮداﺷﺖ ﺷﺎن ﺗﺨﻢ و ﻳﺎ ﻗﺎب ﻋﺴﻞ از ﮐﻨﺪوی ﻗﻮی و ﺳﺎﻟﻢ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮐﻨﺪوﻫﺎی ﺿﻌﻴﻒ و ﮐﻢ ﻏﺬا را ﺗﻘﻮﻳﺖ ﮐﺮد
۴- امکان تعویض یا پرورش ملکه و جلوگیری از بچه کندویی طبیعی خصوصا از نظر بیماری ها و آفات قابل کنترل است

اﻧﻮاع ﮐﻨﺪوی ﺟﻌﺒﻪ ای :
از ﻣﻬﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﮐﻨﺪوﻫﺎی ﺟﻌﺒﻪ ای ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﻮع ﻻﻧﮕﺴﺘﺮوت و ﻧﻮع داداﻧﺖ را ﻧﺎم ﺑﺮد.

کندو زنبور لانگستروت:
در سال ۱۸۵۱ توسط لانگستروت ساخته شد و هموفمان در ان تغییراتی داد و مشخصات آن چنین است:
طول جعبه این کندو از خارج۵۰۶میلیمتر،عرض ان ۴۱۶ میلیمتر و قطر جدار ان۲۰الی۲۲میلیمتر می باشد و بنابر این ابعاد داخل جعبه ۴۶۲*۳۷۲ میلیمتر خواهد بود و ارتفاع بدنه جعبه از روی تخته کف کندو ۲۴۰الی۲۴۳میلیمتر می باشد. اگر بخواهند ضخامت کندو را افزایش دهند باید قسمت داخل کندو یعنی ابعاد ۴۶۲*۳۷۲ محفوظ بماند و از خارج بر ان اضافه شود.تخته کف به طول و عرض خارجی جعبه ساخته می شود و در قسمت پایین معمولا با زوار چوبی که به تخته کف و بدنه کندو از سه طرف عقب و طرفین نصب می شود، در روی تخته قرار می گیرد و ثابت می شود و از جلو به عرض۱۰ سانتی متر اضافه می شود که برای زنبورها تخته پرواز فراهم نماید. با این ترتیب ابعاد تخته کف به حدود۴۱۶*۶۰۶خواهد رسید. سوراخ پرواز را با چوبی که در قسمت جلو کندو قرار داده می شود و در ان سوراخی به ابعاد۸*۹ میلیمتر به اندازه شبکه پرواز درست کرده اند تهیه می کنند و زنبورها از این سوراخ که در قسمت جلو کندو قرار دارد رفت و امد می نمایند.
مهمترین قسمت کندو که باید در ساختمان ان دقت شود قابهای ان است. قاب کندو در قسمت بالا که باید به دیواره کندو تکیه نماید دارای زایده ای در دو طرف می باشد که شاخ نامیده میشود. چوب قسمت فوقانی ان با شاخ دارای۴۸۲میلیمتر طول و ۲۰میلیمتر قطر می باشد و قطر قسمت شاخ ان باریکتر یعنی۹میلیمتر می باشد و عرض ان ۱۸الی۲۰میلیمتر در نظر گرفته می شود و طول این شاخ از هر طرف با محاذات قسمت داخلی قاب ۲۳میلیمتر می باشد. چوبهای طرفین قاب به طول ۲۳۰الی۲۳۲میلیمتر و به قطر ۹یا۱۰میلیمتر و به عرض۳۵میلیمتر در ثلث بالا و۲۷ میلیمتر در قسمت پایین می باشد. چوب پایین قاب به طول ۴۳۰به عرض ۱۸الی۲۰و به قطر ۹الی۱۰میلیمتر در داخل چوبهای طرفین نصب می شود و بنابراین سطح داخلی قاب مربع مستطیلی به ابعاد۲۰۳*۴۳۰ را تشکیل می دهد که در ان پایه مومی برای زنبورها قرار خواهد گرفت.کندوی لانگستروت دارای ۱۰قاب است.

 

کندو زنبور

 

کندو زنبور دادانت:
با اندازه بزرگتری ساخته شده و در ان ۱۲عدد قاب قرار می گیرد و ابعاد داخلی قابهای ان یعنی مسطتیلی که در ان موم قرار داده می شود۲۷۰*۴۲۰می باشد و بنابراین اندازه جعبه و فاصله کادرها از جدار و قطر جعبه را باید بدان اضافه نمود.

اجزای مهم کندو زنبور جعبه ای:
ساختمان جعبه کندو زنبور شامل چهار دیواره ، یک کف و یک سقف است . در قسمت پایین و مشرف به کف دیواره جلویی کندو ، سوراخی به ارتفاع ۷ میلی متر و طول ۱۰ سانتی متر به نام سوراخ پرواز تعبیه شده است که این سوراخ برای زنبورها حکم درب ورود به کندو و یا خروج از کندو را دارد . تخته ای به نام تخته پرواز به عرض ۸ سانتی متر به قسمت زیر کف و سوراخ پرواز متصل می شود که زنبورها پس از خروج از کندو ، از روی آن به پرواز در می آیند و در هنگام بازگشت به کندو از آن به عنوان باند فرود استفاده می کنند.

کندو زنبور جعبه ای دست کم دو طبقه دارد . طبقه اول که مجاور زمین یا روی سکو قرار دارد ، طبقه ملکه (اتاق ملکه) نام دارد. وقتی جمعیت طبقه ملکه به حدی رسد که دو طرف ۱۰ قاب موجود از زنبور پوشیده شد ، روی طبقه ملکه ، نیم طبقه یا طبقه دیگری به نام طبقه یا اتاق عسل قرار داده می شود. در کندوهای جعبه ای خارجی ، طبقه ی عسل به اندازه طبقه ملکه است ولی در ایران طبقه عسل فضایی برابر نصف طبقه ملکه است که نیم طبقه نامیده می شود .

در کندوهای جعبه ای با قاب های متحرک ، امکان برداشتن درب یا سقف کندو برای بازدید و کمک رسانی به کلنی وجود دارد که این کار در انواع کندوهای محلی غیر ممکن است . مزیت دیگر کندوهای جعبه ای بر کندوهای محلی این است که هر وقت جمعیت زنبورها زیاد شد و فضای زندگی و کار برای آن ها تنگ شد ، می توان یک یا دو طبقه روی کندو قرار داد و مشکل کمبود جا را حل کرد . حال آن که زنبوردار به هیچ وجه قادر به بازکردن و دیدن فضای داخلی کندوهای بومی و رفع مشکلات احتمالی جمعیت مستقر در آن ها نیست. درون هر طبقه کندو ۱۰ قاب به طور آویزان قرار می گیرد، به طوری که فاصله ضلع پایینی قاب با کف کندو فقط ۲ سانتی متر است .

در کندو:
ابعاد مطابق ابعاد خارجی بدنه کندو ۴۱/۵ در ۵۰/۵ است.

بدنه:
اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ کندو زنبور از ﭼﻬﺎر دﻳﻮاری ﭼﻮﺑﯽ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ دﻳﻮاره ﻫﺎی آن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ .ﺑﺪﻧﻪ از ﻗﺴﻤﺖ ﺗﺤﺘﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﮐﻒ و از ﻗﺴﻤﺖ ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ ﺑﻪ در ﮐﻨﺪو ﻣﺤﺪود ﻣﯽ ﺷﻮد .

کف کندو:
از ﺗﺨﺘﻪ ﻣﺴﻄﺤﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد از ﭼﻨﺪ ﺗﺨﺘﻪ ﭼﻮﺑﯽ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﯽ ﺷﻮد و روی آن را از ﻳﮏ ورﻗﻪ ﺗﺨﺘﻪ ﺳﻪ ﻻ ﻣﯽ ﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪ .ﮐﻒ ﮐﻨﺪو ﺑﺮ روی دو ﭘﺎﻳﻪ ﭼﻮﺑﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺗﺨﺘﻪ ی ﭘﺮواز ﻧﻴﺰ در اﻣﺘﺪاد ﮐﻒ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺧﺎرج ﺑﺎ ﮐﻤﯽ ﺷﻴﺐ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ آن اﺳﺖ.

قاب:
چهار چوبی است متشکل از چهار تخته باریک که توسط میخ های باریک و کوجک به شکل مستطیل به هم متصل می شوند .

دیواره:
دیواره که یکی از اجزای مهم کندوی جعبه ای است ، عبارت است از قاب سیم کشی شده ای که صفحه مومی (پایه شان) به آن متصل شده باشد. چنانچه پایه شان یا صفحه مومی توسط زنبوردار به قاب متصل نشود ،زنبورها با صرف وقت و انرژی زیاد پایه شان را خود می سازند. اما در زنبورداری مدرن ، از پایه شان برای کمک به زنبور عسل استفاده می شود . پایه شان از جنس موم و توسط کارخانه به صورت ورقه ای ساخته می شود و در سطح آن حجره های ۶ ضلعی با اندکی برآمدگی ایجاد شده که زنبورها باید دیوارهای حجره ها را خود کامل کنند.
برای چسباندن صفحه مومی (پایه شان) به قاب سیم کشی شده ، آن را روی تخته موم دوز یا (چرخ موم چسبان) قرار میدهند و با فشار دادن آن توسط وسیله ای به نام چرخ موم دوز (چرخ موم چسبان) ، سیم های قاب وارد صفحه مومی می شود که برای محکم کردن صفحه مومی در قاب ، مقداری موم ذوب شده را با قاشق در محل اتصال لبه صفحه مومی با اضلاع بالایی چپ و راست قاب می ریزیم. لبه پایین صفحه مومی را زنبورها با موم به ضلع پایینی قاب می چسبانند و نیازی به ریختن موم ذوب شده در آن قسمت نیست . ضمنا در حین کار می توان با فرو بردن چرخ موم دوز در آب داغ ، از چسبیدن موم به آن جلوگیری کرد.

وقتی دیواره های آماده به فاصله ۵ میلی متر از هر طرف در کندو گذاشته شود ، زنبورها روی شش ضلعی های سطح صفحه مومی شروع به ساختن دیواره های حجره ها می کنند که در این عمل با استفاده از موم مترشحه از غدد موم ساز ، نهایتا حجره ها یا خانه هایی با عمق ۱۲ تا ۱۸ میلی متر می سازند که از این حجره ها برای تخم گذاری ملکه و ذخیره کردن گرده گل ها یا عسل استفاده می کنند. باید توجه داشت که زنبورها عملیات حجره سازی را در بهار یعنی زمانی شروع می کنند که شهد و گرده فراوان در طبیعت یافت شود.

زنبورهای موجود در یک کندو تا اواسط بهار به شدت تکثیر شده و جمعیت انبوهی را تشکیل می دهند . در این هنگام ملکه در بیشتر حجره های قاب ها تخم گذاری کرده و درون آن ها لارو وجود دارد و بخش دیگر حجره ها نیز توسط زنبورهای کارگر با عسل پُر شده است . بنابراین برای کم کردن تراکم جمعیت و فراهم شدن جا برای ذخیره عسل ، باید یک طبقه کامل یا یک نیم طبقه روی کندو قرار داده شود . طبقه درست مشابه کندوی اصلی است که فقط چهار دیواره دارد و سقف کندو نیز روی آن قرار می گیرد . نیم طبقه ارتفاعش نصف طبقه است و قاب های آن نیز نصف ارتفاع قاب های طبقه را دارد ، اما هم طبقه و هم نیم طبقه ، هر دو دارای ۱۰ قاب هستند.
فرق طبقه با بدنه کندو این است طبقه دارای سوراخ پرواز نیست و در روی بدنه قرار می گیرد.

در فصل بهار ، در هنگام وفور جریان شهد که معمولا با گرمای مناسب هوا نیز توام است ، زنبوران مزرعه رو با تلاشی بی امان شهد و گرده گُل ها را جمع آوری کرده و به کندوی عسل می آورند و حجره های قاب های موجود در اتاق عسل (طبقه یا نیم طبقه مستقر شده روی کندو) را از عسل پُر می کنند .

 

منبع:

بازار عسل bazareasal.com

ویکی پدیا

Bee Aware

Start a Back Yard Honey Bee Hive

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *